Home » Kulture » Përkthimi si një aventurë dashurore

Përkthimi si një aventurë dashurore

by Thashetheme VIP

Diku nga fundi i filmit “Paterson” i regjisorit Jim Jarmush, 2016, film me përmbajtje thellësisht poetike, një zotëri japonez i përkorë thotë sesi leximi i poezive të përkthyera i ngjan bërjes së dushit me pardesy. Një mendim ky jo fort i këndshëm për sa i përket artit të përkthimit e aspak kurajues për përkthyesin. Ekzistojnë teori të ndryshme përkthimi – apo strategji përkthimesh e të tjera simotra – interesante e bindëse, por të vështira për t’u vënë në praktikë. Nuk mundet e nuk duhet të jetë detyrë e përkthyesit të ndërtojë a priori punën e tij duke u bazuar në një teori e të punojë kështu sipas logjikave apo direktivave të paracaktuara.

Çdo përkthim është një aventurë më vete, një tokë e palëvruar. Le të marrim një shembull pragmatik: një nga poezitë më të thukëta, më të fuqishme e shprehëse të N. C. Kaser–it është ajo me titullin “Trauer” (shqip – Zija), e ndërtuar nga tri strofa, gjithsej – 3 vargje – 10 rreshta – 82 germa. Mbi këtë poezi është shkruar një ese prej tetë faqesh, që do të thotë: 366 rreshta – rreth 3000 fjalë – 17.000 germa. Kjo sa për të dhënë një ide të pafundësisë e të procesit të ndërlikuar të përkthimit, të sfidave në të cilat gjendet e duhet të përballojë përkthyesi. Vetë përkthimi është një lojë. Një lloj fjalëkryqi. Çdo poezi, çdo fragment, është një fjalëkryq sipas skemës e përcaktimit të autorit.

Detyra e kënaqësia e atij që përkthen duhet të jetë këmbëngulja që çdo fjalë, çdo morfemë, të jetë në vendin e vet, derisa skema të jetë e plotë. Përkthyesi, që ta themi me fjalët e Burhart Kroeber-it, duhet t’i bëhet krah autorit, të bëjë lojën e tij, të ndjekë qëllimin, skicën e strategjinë e tij. Përkthimi shkon përtej saktësisë së përmbajtjes. Nuk është një riprodhim i thjeshtë, por një akt krijues origjinal. Njëkohësisht me të përkthyesi nuk duhet të ketë egon t’i paraprijë apo t’i zërë vendin krijimit, por të zërë pozicionin që i përket pa bezdisur e pa rënë shumë në sy. Me pak fjalë, një përkthim i mirë, për mendimin tim, është ai që nuk kërkon të vihet në dukje, madje që nuk ndihet fare. Le t’i kthehemi bisedës së mësipërme të dushit: një metaforë provokuese, nuk ka dyshim, që na bën të thellohemi.

Zotëria japonez ndoshta ka pasur fatkeqësinë të përballet me një përkthim të dobët. Një pohim i tillë nuk ka më baza të shëndosha. Sikurse nuk kanë disa parakoncepte të trashëguara, të thjeshtëzuara e të kapërcyera, si për shembull: përkthimi i orientuar ose mbi tekstin e nisjes ose mbi atë të mbërritjes, që i përshtatet në mënyrë të saktë ose përmbajtjes ose formës; që ndjek rreptësisht origjinalen ose që shkëputet apo distancohet prej saj haptas e me dashje. Sikurse ajo e përkthimit rreptësisht nga gjuha origjinale. Le t’i lëmë mënjanë teoritë mediokre e stereotipat si “përkthyes skllav” e “përkthyes tradhtar”. Është i mundshëm, madje i domosdoshëm, përdorimi i përshtatshëm e i arsyeshëm i të gjitha strategjive. Një përkthim cilësor luan shkathtësisht Werner Menapace, përkthyes me origjinë gjermane e nënshtetësi italiane, ka lindur në Termeno (Bolzano) më 1950. Ka kryer studimet e larta për gjermanistikë e romanistikë në Munih të Bavarisë e për letërsi krahasuese në Insbrug (Austri).

Tri herë fitues i Çmimit Letrar Internacional Merano – Europa në fushën e përkthimit, në veçanti për veprat e autorit gjerman Wolf Wondratschek, poezi e romanin Das Mädchen und der Messerwerfer. Së fundmi ka marrë shumë vlerësime për përkthimin nga gjermanishtja të autorit italian me origjinë gjermane Norber. C. Kaser: Groll waechst mir im bauch–rancore mi cresce nel ventre, 2017, publikuar nga shtëpia botuese “Alphabeta”. Artikulli i mësipërm mbi përkthimin është botuar së pari në revistën “Poeteka” nr. 51. e në mënyrë elastike me materialin e me mjetet që ka në dorë, duke i përdorur të gjitha mundësitë. Ai është i zoti të pajtojë e të përziejë me saktësi aspektet e ndryshme të një teksti: përmbajtjen, formën, stilin, nivelin, gjuhën e fillimit, gjuhën e mbërritjes, autorin, lexuesit, qëllimin etj. Një përkthim i ndjeshëm dhe pasionant është, pa dyshim, në gjendje të ofrojë një “prodhim” më të plotë, më të vërtetë e harmonik. Duhet mbajtur parasysh se jo gjithçka mund të përcillet – e kjo vlen natyrisht edhe për tekstet e vetë N. C. Kaserit. Pa mohuar që – e kjo është diçka që dihet – përkthimi i përsosur nuk ekziston.

Eh, jo… Por nuk ekziston as vetë “përkthimi”. Përkthimi i N. C. Kaser-it është një optional. Pra, duke i qëndruar metaforës së “Patersonit” e duke e transformuar paksa mund të thuhet: kush lexon poezi të përkthyera mund të bëjë dush pa pardesy, duke e shijuar tërësisht. Mundet – është e pashmangshme – që uji të mos jetë i njëjtë me origjinalin: të ketë një prejardhje tjetër, më pak apo më shumë i pastër, më i butë apo më i rëndë, pak apo më shumë gëlqeror, më i ftohtë apo më i nxehtë; do ketë të tjera kanale e tuba, të tjera rubinete e mishelatorë, një tjetër kokë dushi e shkarkues…, por do të jetë, gjithsesi, një ndjenjë e një përvojë rifreskuese, rikrijuese, stimuluese, bindëse, që të josh… Një aventurë të cilën ia vlen ta provosh.


Ju luten na ndiqni ne rrjetin tone ne facebook.
Klikoni me poshte per te na ndjekur : https://www.facebook.com/thashethemevip/

Artikuj të ngjashëm:

Do NOT follow this link or you will be banned from the site!